Ticaret Bakanı Bolat Dünya Ekonomisindeki Zorlukları Değerlendirdi
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, dünya ekonomisinin 2020 yılı başından bu yana zorlu bir süreçten geçtiğini belirterek, salgın, savaşlar, enerji krizleri, gıda piyasasındaki sıkıntılar, lojistik ağlarındaki kırılmalar ve tedarik zincirlerinin kopması gibi pek çok önemli sınamanın yaşandığını ifade etti. Bolat, özellikle 2025 yılı başından itibaren ticaret savaşlarının ve gümrük vergilerindeki büyük artışların yol açtığı korumacılık rüzgarının etkisiyle dünya ekonomisinin olumsuz bir dönemden geçtiğini söyledi.
E-Ticaret ve Perakende Zirvesi'nde Sektör Değerlendirmesi
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, İstanbul Finans Merkezi (İFM) Halkbank Konferans Salonu'nda düzenlenen "E-Ticaret ve Perakende Zirvesi"ne katılarak sektörlere ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bolat, dünya ekonomisinin COVID-19 salgınının patlak verdiği 2020 başından bu yana zor bir dönemden geçtiğini yineledi ve "Gerek salgın, gerekse savaşlar, gerekse enerji krizleri, gıda piyasasındaki krizler, lojistik ağlarındaki kırılmalar, tedarik zincirlerinin kopması gibi çok sayıda büyük, önemli sınamalardan geçiyor. Ve dünya ekonomisi, özellikle 2025 yılı başından bu yana da ticaret savaşlarının ve gümrük vergilerindeki çok büyük artışların yol açtığı korumacılık rüzgarının etkileri altında olumsuz dönemden geçmektedir" dedi. Bu yıl dünya ekonomisinin büyüme oranının yüzde 3'e gerileyeceğinin tahmin edildiğini belirten Bolat, 2024-2025 yıllarında yüzde 3,4 ortalamasının olduğunu, bu yıl ise yüzde 3'e gerileme beklendiğini aktardı. Dünya ticaretinde geçen yıl yüzde 4,6'lık bir büyüme yaşandığını, bu yıl için ise yüzde 1,6'lık bir büyüme tahmini olduğunu söyledi. Ekonomideki durgunluğun en çok iç ticareti etkilediğini vurgulayan Bolat, bu nedenle Türk Medya'nın düzenlediği E-Ticaret ve Perakende Zirvesi'nin ticaretin bugünü ve geleceği açısından önemli tartışmalara ve açıklamalara vesile olacağını ifade etti. Bolat, zirvenin memleket ve millet için hayırlı olmasını diledi.
Ticaret Bakanlığı'nın Sorumlulukları ve Dijitalleşme
Bakan Bolat, Ticaret Bakanlığı olarak hem perakende ticaretle ilgili düzenlemeler hem de e-ticaretle ilgili düzenlemeler konusunda sorumlu ve yetkili bir kuruluş olduklarını belirtti. Zirvenin e-ticaret ve perakende ticaret kavramlarının birbiriyle çok iç içe olduğunu gösterdiğini söyleyen Bolat, dijitalleşmenin dev adımlarla ilerlediğini, bilişim ve telekomünikasyondaki gelişmeler ile sosyal medyadaki gelişmelerin birleşmesiyle dijital ticaret ve sosyal medya alanlarının hızla ilerlediğini, son birkaç yıldır da yapay zekanın bu gelişmeleri zirveye taşıdığını ifade etti. Yapay zekanın ülke yönetimleri, ülke ekonomileri ve mikro işletmeler açısından öneminin ve gelecekteki etkilerinin halen tartışmalı bir alan olduğunu dile getiren Bolat, Türkiye'nin elektronik ticaret ve telekomünikasyondaki devrimlere hızlı bir şekilde adapte olduğunu belirtti. Türkiye'de internet kullanım oranının 2026 yılı verilerine göre yüzde 92,3 olduğunu, bir iki yaş grubunun da dahil edilmesiyle bu oranın neredeyse yüzde 100'e ulaşacağını söyledi. İnternet üzerinden mal ve hizmet sipariş edenlerin oranının da 2026 yılında yüzde 60'a ulaştığını aktardı. Bolat, "Biz Ticaret Bakanlığı olarak hem perakende ticaretle ilgili düzenlemeler hem de e-ticaretle ilgili düzenlemeler konusunda sorumlu ve yetkili bir kuruluşuz" ifadelerini kullandı.
E-Ticaret Hacmi ve Perakende E-Ticaret Verileri
Her yıl "Türkiye'de E-Ticaretin Görünümü" adı altında bir rapor yayınladıklarını aktaran Bolat, Elektronik Ticaretteki Bilgi Sistemi'nin (ETBİS) Bakanlık tarafından yürütüldüğünü ve kullanıldığını belirtti. ETBİS'teki verilere göre Türkiye'deki e-ticaret hacminin 2025 yılında, 2024'e kıyasla yüzde 52'lik bir artışla 4,5 trilyon lirayı geçtiğini, tam rakamla 4 trilyon 567 milyar lira olduğunu söyledi. Dolar karşılığı olarak 2025 yılındaki e-ticaretin hız olarak yüzde 29 artış gösterdiğini ve 115,5 milyar dolarlık bir ticaretten bahsedildiğini ifade etti. Perakende e-ticaret hacminin de paralel bir şekilde 2025'te yüzde 52'lik bir artışla 2 trilyon 457 milyar liraya, yani 2,5 trilyon liraya ulaştığını belirtti. Bu durumun, e-ticaret hacminin 4,5 trilyon lira, perakende e-ticaret hacminin ise 2,5 trilyon lira olduğu anlamına geldiğini söyledi. Milli gelir payına bakıldığında 2019'da e-ticaret hacminin milli gelirdeki payının yüzde 2,7 iken 2025'te aşağı yukarı yüzde 7'ye yükseldiğini, bu 6 yıl içinde çok önemli bir gelişme yaşandığını vurguladı. Bu gelişmenin arkasında COVID-19 salgınının olduğunu, herkesin evlere kapandığı, iş yerlerinin ve fabrikaların kapandığı, karantina dönemlerinde sadece temel tüketim ürünlerinin alınabildiği ve alışverişte panik havasının genelde alışverişi körüklediği, ihtiyaçtan fazla alışverişlerin yapıldığı bir dönem olduğunu anlattı. E-ticaret yoluyla alışveriş yapanların sayısının ve oranının hızla yükseldiğini belirten Bolat, e-ticaretin toplam genel ticaretteki payının 2019'da yüzde 4,5 olduğunu, dünyada da yüzde 5-5,5 civarında olduğunu, 5 yıl sonra 2025'te e-ticaretin genel ticaret içindeki payının 5'te 1'e yükseldiğini, yüzde 19,3'e çıktığını, dünyada da benzer bir oranın görüldüğünü değerlendirdi.
E-Ticaret İşlemleri ve İşletme Sayılarındaki Artış
Bakan Bolat, "İşlem sayısı e-ticarette 2019'da 1 milyar 360 milyon işlem yapılmışken, 2025'te yaklaşık 6 milyar e-ticaret işlemi yapılmış oldu" dedi. E-ticaretin içinde perakende e-ticaretin işlem sayısının da 2019'da 380 milyon adet iken 2025 yılında yaklaşık 2 milyar adede yükseldiğini belirtti. Bunların Ticaret Bakanlığı'nın 2025 yılı Elektronik Ticaret Görünüm Raporu'ndan önemli veriler olduğunu söyledi. Türkiye genelinde 2025 sonu itibarıyla e-ticaret faaliyetinde bulunan işletme sayısının 634 bine ulaştığını, bu rakamın 2019'da 64 bin olduğunu, 6 yıl sonra 634 bin işletmenin e-ticaret faaliyetinde bulunduğunu ifade etti. Bu işletmelerin büyük bir kısmının KOBİ niteliğinde olduğunu, e-ticaret yapan işletmelerin yüzde 75'inin şahıs işletmesi, yüzde 21'inin limited şirket, yüzde 4'ünün de anonim şirket olduğunu belirtti. Bu durumun e-ticaretin tabana yayıldığını, satıcı ve alıcı olarak yayıldığını, özellikle ferdi girişimcilerin e-ticaret olayını yoğun bir şekilde kullandığını gösterdiğini söyledi. Mevzuat çalışmalarının önemine değinen Bolat, her sektörde olduğu gibi dijital dünyada da kural bazlı ticaret yapılamazsa korkunç bir kaos meydana geleceğini, bunun her sektör için geçerli olduğunu, ancak dijital dünya olduğu için e-ticarette çok daha önemli olduğunu vurguladı. İlan siteleri, sahte reklamlar, aldatıcı reklamlar, başkalarının markalarını ve ürünlerini taklit etme, olmayan bir şeyi varmış gibi gösterip para toplama, sipariş alma gibi her şeyin olabileceğini belirten Bolat, bu nedenle elektronik ticaretin düzenlenmesi konusunda önce 2015 yılında bir mevzuat çıkarıldığını, daha sonra 2022 yılı Temmuz ayında da köklü bir değişiklik öngören e-ticaretin düzenlenmesi hakkında kanunun çıkarıldığını hatırlattı. Amaçlarının rekabeti bozucu faaliyetleri engellemek, tüketicilerde oluşabilecek refah kaybının önüne geçmek, çok oyunculu bir pazar yapısını tespit etmek ve satıcıların haksız ticari şartlar alıcılara ya da tedarikçilere dayatmalarını engellemek olduğunu söyledi.
Mevzuat Değişiklikleri ve E-İhracat Destekleri
2024 yılı Ekim ayında bu kanunda bazı değişikliklerin yapıldığını dile getiren Bolat, amaçlarının bu sektördeki teknolojik yatırımları gelişmesini, artmasını sağlamak ve elektronik ticaret pazar yerlerinin yurt dışına açılıp ihracata yönelmelerini sağlamak olduğunu belirtti. Sadece yerli yurt içinde oyuncu olmanın bu devasa sektörde yurt dışındaki küresel büyük oyuncuların gelip pazarı domine etmesini ve adeta pazara hakim olmalarını önlemenin çok zor olduğunu ifade etti. Onun için kendi oyuncularının da yurt içinde güçlü olduğu gibi yurt dışında da küresel oyuncular olup e-ihracat yapmalarını teşvik etmek amacıyla Ekim 2024'te mevzuatta bazı değişiklikler yapıldığını söyledi. Bununla ilgili kanun değişikliği yapıldıktan sonra yönetmelikte de değişiklikler yapıldığını, yurt dışına satışlarda işletmeleri desteklemek için yeni bir çerçeve oluşturulduğunu aktardı. Bu konuda en önemli olumlu gelişmelerden birinin, 1 Temmuz'da yürürlüğe giren Avrupa Birliği'nin e-ithalat düzenlemesinde getirilen ekstra vergilerde Gümrük Birliği nedeniyle yapılan yoğun müzakereler neticesinde Türkiye'nin e-ihracat ürünlerine bu ekstra verginin getirilmemesi olduğunu, yaklaşık 2,5 aydır bu durumun olumlu lehlerine bir gelişme olarak devam ettiğini söyledi. Bir de yenilenmiş ürünlerin, ki en çok elektronik ürünlerde, tekrar ekonomiye kazandırılması için yönetmelik çıkardıklarını, önce 2 yıl önce bu alanı açan ve atıkların ekonomiye yeniden kazandırılması için bu yönetmelik değişikliğinin güzel bir hamle olduğunu, firma sayılarının artmaya başladığını, daha sonra orada da bazı yeni düzenleme yapılması ihtiyacı hasıl olunca birkaç ay önce yenilenmiş ürün ile ilgili yönetmelikte kapsamlı bir yenilenme yaparak onu da yürürlüğe aldıklarını anlattı.